© Naim Guleryuz
Goztepe Kultur Dernegi Dergisi, Haziran-Temmuz 2001 

Yurt  disindan  gelen  ziyaretcilere  bir  brifing  sundugumda konusmama  genellikle su  sozlerle  baslarim: ‘'Guzel  Yurdumuza  ve  Essiz Kentimiz  Istanbul'a hos  geldiniz.  Istanbul  ki  dunyada, iki  kita  uzerine  oturmus,  insanlarin on  dakika  icinde  kitalar arasi  yolculuk  yapabildigi  tek  kenttir.  Ancak cok  daha anlamlisii,  Cami -, Sinagog  ve Kiliseleri 600  yildir  yan yana, ahenkli  bir  sekilde, huzur  icinde  ve  kesintisiz olarak  BIRLIKTE  YASAYAN , bildigim  kadariyla  dunyada  TEK  kenttir.''  Cunku  onemli  olan  Beraber  Olmak,  Beraber  Bulunmak  degil,  Beraber  YASAMAK'tir. 

28 Mayis  Pazartesi  gecesi,  Istanbul'un  Fethinin  548.yili  kutlamalari  programi  kapsaminda  Beyoglu  Belediye  Baskanligi  tarafindan  AKM de duzenlenen  konsere  Beyoglu  Belediye  Baskani  Sayin  Dr. Mimar  Kadir  TOPBAS ‘in  verdigi  ‘'BIRLIKTE  YASAMAK''  tanimini  gordugumde  bir  kez  daha  heyecanlandim.  Hic  bir  sey,  kendi  ifadeleriyle ‘'Farkli  kulturlerden  gelen  insanlarla  yuzyillar  oncesinden  gunumuze  kadar  ic  ice,  kardesce  BIRLIKTE  YASAMA'nin en  guzel  orneklerinden  biri''  nin  sergilendigi  bu  konser  kadar  Istanbul  mozaiginin  ruhunu  daha  guzel  simgeleyemezdi.  ‘'Unutulan  guzelliklerimizi  paylasarak  tekrar  su  yuzune  cikarmagi''  hedefleyen  bu  inanilmaz  guzellikteki  konser,  degisik  dinlere  mensup  insanlarin Ay-yildizli  Bayragimiz  altinda,  tek  bir  Tanri'ya  olan  inanclarini  ve  sevgilerini,  gelenek  ve  duygularini degisik  sozcuklerle  olsa  dahi  bu  topraklara  ozgu  musterek  makamlarla  ifade  eden  icralarini  isittikce  cosan  ve  ayakta  alkislayan  izleyicilere,  insani  insan  yapan  BIRLIKTE YASAMAK  yeteneklerini  bir  kez  daha  animsatti.  Sayin  Dr  Mimar Kadir  TOPBAS'in  sahsinda Beyoglu  Belediyesi'ne  ve  bu  konseri  duzenleyen  ve  icra  eden  herkese ,  insan  denen  birey adina, tesekkur  etmek  isterim. Bu  sanat  ziyafetinden  eve  dondugumde ilk  isim,  ertesi  gun  dergimiz  editorune  verilmek  uzere  hazirladigim  yaziyi  bir  baska  sayiya  erteleyerek,  konserin  bende  uyandirdigi  sayisiz  anilardan  ikisini  kisaca  sizlerle  paylasmak  icin  bu  yaziyi  kaleme  almak  oldu. 

Istanbul'un,  BIRLIKTE  YASAMAK  ilkesini  tarihte en  guzel  sekliyle  gerceklestirmis  dort  ana  merkezinden  biridir  HASKOY. Digerleri, bildiginiz gibi, Ortakoy,  Kuzguncuk  ve  Balat'tir.   Yil  1938,  bir  yaz  gecesi. Halicioglu sahilinde bir  zamanlar  mevcut unlu Halicioglu  Aile  Bahcesi' nde  duzenlenmekte  olan  geleneksel  bir  yaz  sunnet  dugunu.  Sunnet  olacak  cocuklardan  ucu,  Haskoy Nahiyesi Emniyetinden,  Haskoylulerin Baba Nuri olarak  bilip  cagirdiklari Nuri Guler'in ogullari Necat,  Orhan  ve  Fethi  kardesler..  Cocuklarin  annesi  vefat  etmis,  baba polis  maasiyla evinin  ancak  gunluk  gereksinmelerini  karsilayabilecek  durumda. Toplu da olsa  bir  sunnet  dugununun  bazi  ‘'olmazsa olmaz'' gereksinmeleri,  karyola  ve  yatak- yorgan  takimi mevcut  degil.  Haskoy'un  varlikli  ailelerinden  Camci  Arslan  Bey'in  kizlari  Doretta  ve  Ojeni,  seferberlik  gunlerinde  kendilerini  koruyan  Nuri  Baba'yi  unutmuyor  ve bir  an  dahi  tereddut  etmeden,   ozenle  hazirlanan  ceyizlerinden  aldiklari  takimlarla  eksikleri  tamamlayarak  erkek  cocuklarin  yasamlarinda  ancak  bir kez yasayabilecekleri  bu  olayi  tatli  ve  anlamli  bir  aniya  donusturuyor.  Bu  anisini  bana  nakleden  ortanca  kardes  Orhan  Guler,  halen  Levent  Kirca  Oya  Basar  tiyatrosunun  kadrosunda  yer  alan  degerli  bir  sanatcimizdir.

***

Yil, yanilmiyorsam, 1985. Haskoy ile  Halicioglu  arasinda  Haskoy  Caddesi'nin  deniz  tarafindaki  yapilar,  Sayin  Bedrettin  Dalan'in  Halic  Cevresini Imar  ve  Guzellestirme projesi  kapsaminda  yikilmakta.  Evi,  dukkani  yola  gidecek  olan  herkes  bolgede  kendine  yeni  bir  yuva  aramakta,  fiyatlar  da tabiatiyla  arz-talep  dengesi  icinde  hizla  yukselmekte.  Haskoy  Vapur  Iskelesi'nin  caddeye  bakan  kesiminde yikilacak  dukkanlardan  biri  de   Reyna'larin  Canakkale  Kundura  Magazasi.  1934  Trakya  olaylarindan  sonra  Canakkale'den  Istanbul'a  goc  edenlerden  biri  olan  Ovadya  Reyna  uzun  yillar  once  burada  actigi  ismarlama  ayakkabi  imalat  ve  satis  dukkanini  oglu  Eli  ile  birlikte  yurutmekte,  iki  ailenin  rizkini saglamaktadir.  Yikim  kararindan  nasibini  alanlardan  biri olan  Reynalar'in aldiklari  kamulastirma  bedeli  ve  kisitli  maddi  imkanlariyla,  ok  gibi  firlayan  emlak  ve  kira  rayicleriinin arkasindan  yetismeleri  imkansiz  gibi .  Iki  secenek  var :  alistiklari,  kaynastiklari  Haskoy  yoresinden  ayrilmak  veya  isi tumuyle  tasfiye  etmek.  Tahliye  suresi  bitmege  yakin  bir  Cuma  gunu,  baba-ogul  ne  yapacaklarini   kara  kara  dusundukleri  bir anda  karsi  sirada  komsulari,  nalburiye  tuccari  Ishak  Aslan  dukkana  gelir.  ‘' Ne  sikiliyorsunuz,  benim  dukkanim  sizin  dukkaninizdir. Dukkanimin  caddeye  bakan  on  yarisini  size  kiraladim  gitti.  Kira  bedelini  sonra  konusuruz.. Haydi  hazirlanin ...''  diyerek  onlari  teselli  eder.  Bu  beklemedikleri  teklif  karsisinda  sevincleri  tarif  edilemeyecek  olan  Ovadya  ve  Eli  evlerine  giderek  neseli  bir  Cuma  gecesi  gecirirler.  Tahliye  suresinin  son  gununun  arifesinde  Eli , is  icin  gittigi  Bursa'da,   babasindan  bir  telefon  alir: ‘'Oglum,  basimiz  sag  olsun.  Ishak  Bey  vefat  etti !'' . Tahliyeye  bir  gun  kala ... Eli  aceleyle  Istanbula  doner. Tekrar  umutsuzluk.  Artik  dukkandaki  esyayi  toplayacak  kadar bile  zaman  kalmamistir.  Bu  arada  iki  genc  dukkana  girer ve  Ovadya'ya  ‘' Amca,  biz  Ishak'in  ogullariyiz.  Babamizin  vasiyeti  vardi.  Buyurun  dukkaninizin  anahtarlari  ve derhal  tasinin. Buranin,  bazi  bankalar  dahil  cok  talibi  var,  acele  edin.  Hele  bir  tasinin,  kira vesaireyi  ilerde  gorusuruz'' diyerek  anahtarlari  uzatir.  Baba-ogul  ne  diyeceklerini sasirir,  minnetle  tesekkur  ederek kalan  saatler  icinde  tasiyabilecekleri  kadar  esyayi  ve  ancak  bir  tek  dukkan  rafini  karsi  mekana  naklederler.  Bu  arada  buldozerler  yikima baslamistir  bile.  Mustafa,  Mehmet  ve  Murat'in,  rahmetli  babalarindan  aldiklari bu  emanet  halen  devam  etmekte.  Ovadya  Reyna  1998  yili  sonunda  vefat  etti.  Oglu  Eli  Reyna  ayni  dukkanda  ayni  meslekte  yasamini  devam  ettirmekte  ve  mal  sahipleri  Aslan'lar  ile  uyum  icinde  yasamakta.  Pasaj  halindeki  dukkanin  on  tarafi  Reyna'nin,  arka  sokaga  bakan  nalburiye  dukkani  Aslanlar'in.  Uzun  yillar,  binanin  imar  plani  degisip  araya  ucuncu  bir  dukkan  gelinceye  kadar,  aralarindan  bir  duvar  dahi olmaksizin  sirt  sirta  fakat  ic  ice  calisti iki  ticarethane .  ‘Biz  ve  ailelerimiz,  bu  insancil  yaklasimi  unutamayiz  ve  odeyemeyiz''  diye  ozetliyor  anlatimini  Eli  Reyna.

***

Istanbul  mozaigine  ornek binlerce  anidan iki  kisa  gercek BIRLIKTE YASAM anisi...